Chuyển tự tiếng Nga: ICAO và BGN/PCGN
Cùng một tên tiếng Nga có thể viết là Iuliia hoặc Yuliya. Mỗi cách viết đến từ một hệ có mục đích riêng: hộ chiếu, bản đồ hay thư viện. Bài này so sánh từng chữ hai hệ mà công cụ chuyển đổi sử dụng.
Vì sao có nhiều hệ
Bảng chữ cái tiếng Nga có 33 chữ, bảng chữ Latin có 26 chữ, nên một số chữ Nga phải viết bằng hai, ba chữ Latin hoặc dấu. Hệ dùng cho hộ chiếu chỉ được dùng A–Z; hệ cho địa danh hướng tới cách viết người đọc tiếng Anh dễ phát âm; còn tiêu chuẩn cho thông tin và thư viện như GOST 7.79-2000 hướng tới văn bản có thể chuyển ngược lại chữ Kirin.
So sánh từng chữ
| Chữ | ICAO | BGN/PCGN |
|---|---|---|
| А а | A | a |
| Б б | B | b |
| В в | V | v |
| Г г | G | g |
| Д д | D | d |
| Е е | E | e, ye* |
| Ё ё | E | ë, yë* |
| Ж ж | ZH | zh |
| З з | Z | z |
| И и | I | i |
| Й й | I | y |
| К к | K | k |
| Л л | L | l |
| М м | M | m |
| Н н | N | n |
| О о | O | o |
| П п | P | p |
| Р р | R | r |
| С с | S | s |
| Т т | T | t |
| У у | U | u |
| Ф ф | F | f |
| Х х | KH | kh |
| Ц ц | TS | ts |
| Ч ч | CH | ch |
| Ш ш | SH | sh |
| Щ щ | SHCH | shch |
| Ъ ъ | IE | ” |
| Ы ы | Y | y |
| Ь ь | — | ’ |
| Э э | E | e |
| Ю ю | IU | yu |
| Я я | IA | ya |
* ye và yë ở đầu từ và sau nguyên âm, й, ъ hoặc ь (ghi chú 1 và 2 của BGN/PCGN). Bảng ICAO không có dòng cho ь nên ь bị bỏ.
ICAO Doc 9303: hộ chiếu
ICAO Doc 9303 là quy chuẩn cho giấy tờ đi lại đọc bằng máy. Phần 3, mục 6.B có bảng chuyển tự chữ Kirin mà ICAO khuyến nghị các quốc gia sử dụng. Tiếng Nga chỉ còn chữ A–Z: ю là IU, я là IA, й là I, ъ là IE, ё là E giống е. Юлия thành IULIIA, Наталья thành NATALIA.
BGN/PCGN: địa danh
Hệ BGN/PCGN được Ủy ban Địa danh Hoa Kỳ áp dụng năm 1944 và Ủy ban Thường trực về Địa danh của Anh áp dụng năm 1947; Chính phủ Anh công bố hệ này kèm ví dụ (kiểm tra tháng 11/2022). Hệ viết й và ы là y, ю là yu, я là ya, е ở đầu từ và sau nguyên âm là ye: Екатеринбург là Yekaterinburg. ь và ъ được giữ dưới dạng dấu nháy ’ và ”, ё viết là ë.
So sánh tên
| Tiếng Nga | ICAO | BGN/PCGN |
|---|---|---|
| Юлия | Iuliia | Yuliya |
| Наталья | Natalia | Natal’ya |
| Татьяна | Tatiana | Tat’yana |
| Ксения | Kseniia | Kseniya |
| Пётр | Petr | Pëtr |
| Фёдор | Fedor | Fëdor |
| Сергей | Sergei | Sergey |
| Дмитрий | Dmitrii | Dmitriy |
| Евгений | Evgenii | Yevgeniy |
| Екатерина | Ekaterina | Yekaterina |
| Щукин | Shchukin | Shchukin |
| Подъячев | Podieiachev | Pod”yachev |
| Хабаровск | Khabarovsk | Khabarovsk |
| Екатеринбург | Ekaterinburg | Yekaterinburg |
GOST 7.79-2000 và các hệ khác
Tiêu chuẩn Nga GOST 7.79-2000, dựa trên ISO 9:1995, được ghi là còn hiệu lực trên cổng thông tin của Rosstandart, cơ quan tiêu chuẩn hóa của Nga. Mục đích của nó là chuyển tự một-đối-một, có thể chuyển ngược lại, chứ không phải ghi cách đọc. Không mở được văn bản tiêu chuẩn trên cổng thông tin, nên công cụ không có các bảng của nó. Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ còn công bố một bảng khác cho mục lục thư viện (ALA-LC).
Địa chỉ web và tên tệp
Với slug URL hay tên tệp, chữ Latin, chữ số và gạch nối là lựa chọn an toàn nhất. Bảng ICAO cho ra đúng kiểu này, vì vậy công cụ tạo slug dùng bảng đó: «Новости компании» thành novosti-kompanii. Dù chọn hệ nào, hãy dùng thống nhất trên cả trang web.
Câu hỏi thường gặp
Hệ nào mới đúng?
Mỗi hệ đúng với mục đích của nó. Với vé máy bay và thị thực, hãy chép cách viết trong hộ chiếu; với địa danh trong văn bản tiếng Anh, BGN/PCGN là hệ của các ủy ban địa danh Mỹ và Anh.
Vì sao ICAO viết Юлия là Iuliia?
Bảng quy định ю là IU và я là IA để mọi chữ đều thành A–Z mà không phải chọn. Iuliia là kết quả của quy tắc, không phải lỗi.
ё có giống е không?
Trong bảng ICAO, cả hai đều là E. BGN/PCGN viết ë: Пётр là Petr theo ICAO và Pëtr theo BGN/PCGN.
Có dùng được các bảng này cho tiếng Ukraina không?
Không. Tiếng Ukraina có chữ và quy tắc riêng; trong bảng ICAO, г của tiếng Ukraina là H chứ không phải G. Công cụ chỉ chuyển chữ tiếng Nga.
Nguồn
Nguồn: ICAO Doc 9303 Part 3, 6.B · Ngày kiểm tra:
Nguồn: BGN/PCGN 1947 System for Russian (PCGN, 2022) · Ngày kiểm tra: