Ký tự toàn độ và bán độ

Vì sao có hai độ rộng

Trong văn bản tiếng Nhật, tiếng Trung và tiếng Hàn, mỗi chữ chiếm một ô vuông. Máy tính Nhật thời kỳ đầu có hai loại bộ ký tự: bộ một byte JIS X 0201 gồm chữ Latin, chữ số và một ít katakana chỉ chiếm nửa ô, và các bộ hai byte như JIS X 0208 gồm chữ Hán, kana và một bản sao thứ hai của chữ cái, chữ số chiếm trọn một ô. Chuẩn KS X 1001 của Hàn Quốc cũng có bản sao toàn độ của bảng chữ cái Latin.

Unicode giữ lại cả hai bản để văn bản cũ có thể chuyển đổi mà không mất dữ liệu. Dạng toàn độ của các ký tự ASCII (U+FF01–FF5E) và katakana bán độ (U+FF61–FF9F) nằm trong khối "Halfwidth and Fullwidth Forms", và cơ sở dữ liệu ký tự Unicode ghi rõ mỗi ký tự tương ứng với ký tự thông thường nào. Công cụ chuyển đổi dựa vào bảng ghi này.

Những ký tự có dạng toàn độ và bán độ

Chữ Hán, hiragana và âm tiết Hangul chỉ có một độ rộng. Không có hiragana bán độ, và các katakana nhỏ ヵ, ヶ, ヮ cùng các chữ cổ ヰ, ヱ cũng không có dạng bán độ. Chữ tiếng Việt có dấu không thuộc khối này nên không bị ảnh hưởng.

Khi nào sự khác biệt gây phiền toái

• Biểu mẫu. Ô chỉ nhận chữ số sẽ từ chối ０９０, và số điện thoại, mã bưu chính hay số thẻ sao chép từ trang tiếng Nhật thường là toàn độ. Đổi sang bán độ là xong.
• Tìm kiếm và trùng lặp. Tìm ABC không phải lúc nào cũng ra ＡＢＣ, và danh sách khách hàng có thể lưu cùng một tên hai lần với hai độ rộng.
• Trình bày. Chữ toàn độ chen trong văn bản tiếng Việt trông thưa, katakana bán độ trong văn bản tiếng Nhật trông chật.
• Hệ thống có quy định riêng. Một số biểu mẫu Nhật yêu cầu cách đọc tên (フリガナ) bằng katakana toàn độ, số khác bằng hiragana, và vài hệ thống cũ chỉ nhận katakana bán độ. Hãy làm theo hướng dẫn của biểu mẫu.

Katakana bán độ và dấu đục

Katakana bán độ không có chữ âm đục riêng. ガ được viết bằng hai ký tự, ｶ và dấu ﾞ, còn パ là ﾊ và dấu ﾟ. Công cụ tốt sẽ ghép cặp này thành một chữ toàn độ và tách ra lại khi đổi về bán độ. Vì vậy số ký tự thay đổi: ｶﾞｯｺｳ có năm ký tự, ガッコウ có bốn.

Dấu không ghép được với chữ trước nó, như trong ｱﾞ, sẽ đứng riêng (ア゛). ヴ thành ｳﾞ, ヷ và ヺ thành ﾜﾞ và ｦﾞ.

Những ký tự giống nhau nhưng không phải là cặp

Dấu gạch chéo ngược là trường hợp đặc biệt. JIS X 0201 đặt ký hiệu yên vào đúng mã mà ASCII dùng cho dấu gạch chéo ngược, nên một số phông chữ tiếng Nhật đến nay vẫn vẽ dấu này thành ¥. Ký tự vẫn là một, chỉ có hình vẽ khác.

Hiragana và katakana

Mỗi hiragana từ ぁ đến ゖ đều có một katakana cùng tên, và Unicode xếp chúng cách nhau đúng 96 vị trí, nên việc chuyển đổi chính xác: やまだ たろう thành ヤマダ タロウ. Dấu trường âm ー dùng chung cho cả hai nên giữ nguyên. Katakana không có hiragana tương ứng, như ヷ, vẫn là katakana.

Dành cho lập trình viên: chuẩn hóa thay đổi nhiều hơn

Dạng chuẩn hóa Unicode NFKC cũng đổi chữ toàn độ sang bán độ và ghép ｶﾞ thành ガ, nhưng đồng thời thay đổi nhiều ký tự khác: ① thành 1, № thành No, ㈱ thành (株), ㍻ thành 平成. Hãy dùng nó khi bạn muốn tất cả những điều đó, ví dụ để so sánh khóa tìm kiếm. Nếu chỉ muốn đổi độ rộng, hãy chỉ chuyển các cặp toàn độ, bán độ và giữ nguyên phần còn lại.

Câu hỏi thường gặp