Âm lịch Việt Nam, Trung Quốc và Hàn Quốc: vì sao có năm lệch ngày
Tết Nguyên đán, Rằm tháng Giêng, ngày giỗ hay sinh nhật âm lịch đều tính theo âm lịch. Việt Nam, Trung Quốc và Hàn Quốc dùng cùng một kiểu âm dương lịch, nhưng Tết Việt Nam có năm không trùng với Tết của Trung Quốc. Bài này giải thích cách tính âm lịch và những năm ba nước lệch nhau.
Tháng và năm âm lịch được tính thế nào
Âm lịch ta dùng thực ra là âm dương lịch. Mỗi tháng bắt đầu vào ngày có điểm sóc, tức lúc Mặt Trăng cùng hướng với Mặt Trời. Vì vậy tháng âm lịch có 29 ngày (tháng thiếu) hoặc 30 ngày (tháng đủ), mười hai tháng khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch chừng 11 ngày.
Để tháng khớp với mùa, âm lịch còn dựa vào Mặt Trời. Tháng có ngày Đông chí là tháng 11. Nếu từ Đông chí năm trước đến Đông chí năm sau có 13 lần sóc thì có một tháng nhuận: đó là tháng đầu tiên không chứa trung khí nào (thời điểm Mặt Trời ở kinh độ là bội số của 30 độ). Tháng nhuận mang số của tháng liền trước, ví dụ «tháng 4 nhuận».
Tết Nguyên đán là ngày mùng 1 tháng Giêng, tức tháng thứ hai sau tháng có Đông chí (thứ ba nếu có tháng nhuận xen giữa), luôn rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến cuối tháng 2 dương lịch.
Âm lịch Việt Nam tính theo giờ UTC+7
Âm lịch Việt Nam được tính theo giờ Việt Nam (UTC+7). Công cụ tính theo UTC+7 từ năm 1968; với các năm trước 1968, công cụ dùng ngày của âm lịch Trung Quốc (UTC+8).
Điểm sóc xảy ra cùng một thời điểm trên toàn thế giới, nhưng rơi vào ngày nào thì tùy múi giờ. Nếu điểm sóc lúc 0 giờ 30 giờ Bắc Kinh thì ở Việt Nam mới 23 giờ 30 ngày hôm trước, nên tháng âm lịch Việt Nam bắt đầu sớm hơn Trung Quốc một ngày. Hàn Quốc dùng UTC+9 nên đôi khi tháng của Hàn Quốc lại bắt đầu muộn hơn Trung Quốc một ngày.
| Ngày âm lịch | Việt Nam | Trung Quốc | Hàn Quốc |
|---|---|---|---|
| Tết Mậu Thân 1968 | 29/1 | 30/1 | 30/1 |
| Tết Kỷ Dậu 1969 | 16/2 | 17/2 | 17/2 |
| Tết Ất Sửu 1985 | 21/1 | 20/2 | 20/2 |
| Tết Đinh Hợi 2007 | 17/2 | 18/2 | 18/2 |
| Tết Ất Tỵ 2025 | 29/1 | 29/1 | 29/1 |
| Tết Đinh Mùi 2027 | 6/2 | 6/2 | 7/2 |
| Tết Canh Tuất 2030 | 2/2 | 3/2 | 3/2 |
Từ năm 1968 đến 2050, âm lịch Việt Nam và Trung Quốc có 30 tháng bắt đầu khác ngày; Tết hai nước lệch nhau vào các năm 1968, 1969, 1985, 2007 và 2030. Vì vậy lịch in theo âm lịch Trung Quốc hoặc ứng dụng nước ngoài có thể lệch với lịch Việt Nam một ngày.
Tết năm 1985 sớm hơn cả một tháng
Ngày sóc lệch một ngày có thể làm thay đổi tháng nào không có trung khí, và do đó thay đổi tháng nhuận. Cuối năm 1984, âm lịch Trung Quốc có tháng 10 nhuận, còn âm lịch Việt Nam năm đó không có tháng nhuận mà nhuận tháng 2 vào năm 1985. Kết quả là Tết Ất Sửu ở Việt Nam rơi vào ngày 21/1/1985, sớm hơn Tết của Trung Quốc (20/2/1985) cả một tháng. Năm 1987 cũng vậy: Việt Nam nhuận tháng 7, Trung Quốc nhuận tháng 6.
Công cụ được kiểm tra thế nào
- Âm lịch Việt Nam được tính bằng phương pháp thiên văn theo giờ UTC+7. Cùng phương pháp đó tái tạo đúng toàn bộ 1.867 tháng của Viện Thiên văn và Vũ trụ Hàn Quốc (1900–2050) và mọi tháng trong bảng của Đài Thiên văn Hồng Kông từ năm 1929.
- Ngày âm lịch năm 2025 được đối chiếu với thông báo lịch nghỉ Tết Ất Tỵ trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: ngày 25/1/2025 là 26 tháng Chạp năm Giáp Thìn, ngày 2/2/2025 là mùng 5 tháng Giêng năm Ất Tỵ.
- Âm lịch Trung Quốc theo bảng đối chiếu của Đài Thiên văn Hồng Kông, âm lịch Hàn Quốc theo dữ liệu của Viện Thiên văn và Vũ trụ Hàn Quốc (KASI).
Đổi ngày sinh, ngày giỗ âm lịch
- Ngày âm lịch mỗi năm ứng với một ngày dương khác nhau, nên hãy đổi lại theo đúng năm cần dùng.
- Người sinh vào tháng nhuận thường làm sinh nhật vào tháng thường cùng số, vì phần lớn các năm không có tháng nhuận đó.
- Nếu ngày sinh là ngày 30 mà năm đó tháng ấy chỉ có 29 ngày, người ta thường làm vào ngày 29.
- Khi xem ngày cho người thân ở nước khác, hãy chọn đúng âm lịch của nước đó, vì có năm lệch một ngày.
Can chi và con giáp
Mỗi năm có một tên can chi, ghép từ mười thiên can và mười hai địa chi: năm 2026 là Bính Ngọ, tuổi Ngựa. Theo lịch, can chi và con giáp đổi vào ngày Tết; trong tử vi, năm thường được tính từ tiết Lập Xuân (khoảng 4/2), nên người sinh tháng 1 hoặc đầu tháng 2 có thể bị tính khác tuổi. Mười hai con giáp của Việt Nam có Mèo thay cho Thỏ và Trâu thay cho Bò so với Trung Quốc và Hàn Quốc.
Câu hỏi thường gặp
Âm lịch Việt Nam có giống âm lịch Trung Quốc không?
Cách tính giống nhau, nhưng âm lịch Việt Nam tính theo UTC+7 thay vì UTC+8, nên có những tháng bắt đầu sớm hơn một ngày và có năm tháng nhuận khác nhau, như 1984–1985 và 1987.
Tết Mậu Thân 1968 là ngày nào?
Tính theo UTC+7, Tết Mậu Thân là ngày 29/1/1968; theo âm lịch Trung Quốc (UTC+8) là ngày 30/1/1968.
Ngày sinh âm lịch có rơi vào cùng ngày dương mỗi năm không?
Không. Độ dài các tháng và tháng nhuận thay đổi theo từng năm, nên cùng một ngày âm lịch ứng với ngày dương khác nhau mỗi năm.
Công cụ đổi được đến năm nào?
Từ Tết năm 1901 (19/2/1901) đến ngày 31/12/2050.
Nguồn
Nguồn: Cổng TTĐT Chính phủ: Lịch nghỉ Tết Nguyên đán Ất Tỵ 2025 · Ngày kiểm tra:
Nguồn: 香港天文台: 公曆與農曆日期對照表 · Ngày kiểm tra:
Nguồn: 한국천문연구원 천문우주지식정보: 음양력 변환 · Ngày kiểm tra: