Phật lịch Thái Lan và năm dương lịch
Giấy tờ Thái Lan ghi năm theo Phật lịch: พ.ศ. 2569 là năm 2026. Cộng hoặc trừ 543 đúng với mọi ngày từ năm 1941, nhưng không đúng với một số ngày trước đó, vì năm mới của Thái Lan từng bắt đầu vào ngày 1 tháng 4. Bài này giải thích quy tắc đó và năm chỉ có chín tháng.
Hai cách tính năm
Thái Lan ghi ngày tháng chính thức theo Phật lịch, พุทธศักราช, viết tắt พ.ศ. Năm dương lịch là คริสต์ศักราช, ค.ศ. Ngày và tháng giống nhau: ngày 11/10/2026 viết bằng tiếng Thái là 11 ตุลาคม 2569. Chỉ có số năm khác.
Từ ngày 1/1/1941, năm Thái và năm dương lịch bắt đầu cùng một ngày, nên quy tắc rất đơn giản:
- Phật lịch = dương lịch + 543, ví dụ 2026 + 543 = 2569.
- Dương lịch = Phật lịch − 543, ví dụ 2500 − 543 = 1957.
Năm mới của Thái Lan từng bắt đầu khi nào
Theo Thư viện Quốc gia Thái Lan, năm mới của Thái Lan vốn theo âm lịch, cho đến năm 108 kỷ nguyên Rattanakosin (Phật lịch 2432, năm 1889), khi ngày mùng 1 tháng 5 âm lịch trùng đúng ngày 1/4 và vua Chulalongkorn định ngày 1/4 là ngày đầu năm. Từ năm 2484, chính phủ của thống chế Plaek Phibunsongkhram dời ngày đầu năm sang 1/1 để theo lịch quốc tế.
| Ngày dương lịch | Năm Phật lịch | Phật lịch − dương lịch |
|---|---|---|
| 1/4 – 31/12/1889 | 2432 | 543 |
| 1/1 – 31/3/1890 | 2432 | 542 |
| 1/4 – 31/12/1939 | 2482 | 543 |
| 1/1 – 31/3/1940 | 2482 | 542 |
| 1/4 – 31/12/1940 | 2483 | 543 |
| 1/1 – 31/12/1941 | 2484 | 543 |
Mỗi năm Phật lịch từ 2432 đến 2482 kéo dài từ 1/4 đến 31/3. Tháng 1, 2 và 3 của năm đó rơi vào năm dương lịch kế tiếp, vì vậy các tháng này chỉ chênh 542: ngày 15/1/1939 thuộc năm 2481, không phải 2482.
Năm chỉ có chín tháng
Để dời ngày đầu năm mà không bỏ qua số năm nào, năm 2483 vẫn bắt đầu như thường lệ vào 1/4/1940 nhưng kết thúc vào 31/12/1940, và năm 2484 bắt đầu ngày 1/1/1941. Cục Mỹ thuật và Thư viện Quốc gia Thái Lan đều mô tả năm 2483 là năm chỉ có chín tháng.
Vì vậy không có tháng 1, 2 hay 3 năm 2483. Một ngày ghi là 1 กุมภาพันธ์ 2483 hoặc là viết nhầm, hoặc là ngày được tính lại về sau theo cách mới; công cụ chuyển đổi sẽ báo đó là ngày không tồn tại.
Đọc ngày tháng trong giấy tờ cũ
- Với ngày từ tháng 4 đến tháng 12, cộng hoặc trừ 543 như hiện nay.
- Với ngày từ tháng 1 đến tháng 3 trước năm 1941, dùng 542: người sinh ngày 10/2/1938 được ghi năm sinh là 2480 trong giấy tờ thời đó. Nếu sau này cộng 543 để đổi, bạn sẽ được 2481, thừa một năm.
- Nhiều thư viện xử lý ngày tháng và bảng tính đổi sang năm Phật lịch bằng cách cộng 543 cho mọi ngày. Kết quả cho tháng 1–3 trước năm 1941 sẽ không khớp với giấy tờ thời đó.
- Giấy tờ Thái Lan đôi khi dùng chữ số Thái: ๒๕๖๙ là 2569.
Kỷ nguyên Rattanakosin và các cách tính khác
Trước khi Phật lịch trở thành cách tính chính, văn bản nhà nước còn dùng kỷ nguyên Rattanakosin, รัตนโกสินทรศก (ร.ศ.), tính từ khi lập kinh đô Bangkok: Thư viện Quốc gia ghi năm 108 của kỷ nguyên này là Phật lịch 2432. Văn bản cổ hơn có thể dùng kỷ nguyên Chula Sakarat (จ.ศ.), đi kèm âm lịch. Công cụ chỉ xử lý Phật lịch và dương lịch.
Câu hỏi thường gặp
Phật lịch 2569 là năm nào?
Là năm 2026. Năm này bắt đầu ngày 1/1/2026 và kết thúc ngày 31/12/2026.
Vì sao có trang web nói chênh lệch luôn là 543?
Với mọi ngày từ năm 1941, và với tháng 4 đến tháng 12 của các năm trước đó, chênh lệch đúng là 543. Chỉ tháng 1–3 của các năm 1890–1940 chênh 542, chủ yếu ảnh hưởng đến ngày sinh và giấy tờ thời đó.
Hiện nay năm mới của Thái Lan là ngày nào?
Năm chính thức bắt đầu ngày 1/1. Songkran, lễ năm mới truyền thống vào tháng 4, vẫn được tổ chức nhưng không làm thay đổi số năm.
Thái Lan có dùng ngày tháng theo dương lịch không?
Có. Thái Lan dùng ngày và tháng theo lịch Gregory; chỉ có năm được tính theo Phật lịch.
Nguồn
Nguồn: หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร: ศุภฤกษ์เบิกชัย สวัสดีปีใหม่ · Ngày kiểm tra:
Nguồn: กรมศิลปากร: ขาลนักษัตร · Ngày kiểm tra: