TC Kimlik Numarası Algoritması: Son İki Hane Nasıl Hesaplanır

T.C. Kimlik Numarası Nedir

T.C. Kimlik Numarası her Türk vatandaşına NVİ tarafından verilir. NVİ'ye göre vatandaşlara verilmek üzere 2000 yılında bir T.C. Kimlik Numarası havuzu oluşturulmuş; bu havuzdaki numaralar ilçe, cilt, aile sıra numarası ve birey sıra numarasına göre sıralı olarak kayıtlı vatandaşlara verilmiştir. Numara kişiye bir defa verilir ve değiştirilemez. Kimlik kartında yazar; kamu hizmetlerinde, bankalarda ve pek çok başvuru formunda istenir.

NVİ yapıyı kısaca şöyle anlatır: numara 11 basamaklıdır, son iki rakamı doğrulama sayısıdır ve bu iki basamak ilk dokuz basamaktan bir algoritmayla hesaplanır. Doğrulama sayısı algoritması yalnızca bir numaranın NVİ'nin vermiş olabileceği bir numara olup olmadığı hakkında bilgi verir; NVİ bu algoritmayı numaraların doğruluğunu kontrol etmeleri için diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla paylaşır. Formülün kendisi NVİ'nin sitesinde yer almaz.

Yaygın Olarak Bilinen Formül

Kamuoyunda dolaşan ve doğrulama araçlarıyla kod kütüphanelerinin büyük çoğunluğunun kullandığı formül iki adımdan oluşur. Haneleri soldan sağa d1'den d11'e kadar numaralandırın.

1. 10. hane: tek sıradaki hanelerin (d1 + d3 + d5 + d7 + d9) toplamını 7 ile çarpın, çift sıradaki hanelerin (d2 + d4 + d6 + d8) toplamını çıkarın. Sonucun birler basamağı (10'a göre modu, pozitif olarak) d10'dur.
2. 11. hane: d10 dahil ilk on haneyi toplayın. Toplamın birler basamağı d11'dir.

Ayrıca ilk hane hiçbir zaman 0 değildir.

Örnek: ilk dokuz hane 123456789 olsun. Tek sıradakiler 1 + 3 + 5 + 7 + 9 = 25, çift sıradakiler 2 + 4 + 6 + 8 = 20 eder. 25 × 7 − 20 = 155, yani d10 = 5. İlk on hanenin toplamı 45 + 5 = 50, yani d11 = 0. Numaranın tamamı 12345678950 olur. Bu bir örnektir, gerçek bir kişinin numarası değildir.

NVİ formülü yayımlamadığı için LeedyBox aracı sayfada yaygın formülü kullandığını açıkça yazar; inceleme notlarında da formül resmî bir metinle doğrulanmamış olarak işaretlidir.

Son Hane Neden Hep Çifttir

İki adım birbirine gözden kaçması kolay bir şekilde bağlıdır. İlk dokuz hanede tek sıradakilerin toplamına T, çift sıradakilerin toplamına Ç diyelim. Bu durumda d10 ≡ 7T − Ç ve d11 ≡ T + Ç + d10 ≡ T + Ç + 7T − Ç = 8T olur (hepsi 10'a göre). Herhangi bir tam sayının 8 katı 0, 2, 4, 6 veya 8 ile biter; yani bu formülde 11. hane her zaman çifttir. 1, 3, 5, 7 veya 9 ile biten bir numara hemen elenebilir.

Doğrulama Haneleri Neyi Yakalar

• Tek bir yanlış rakam her zaman yakalanır. Tek sıradaki bir hane değişirse 7T değişimin 7 katı kadar, çift sıradaki bir hane değişirse Ç değişir; iki durumda da d10 tutmaz. Yanlış yazılmış bir d10 veya d11 de kendi kontrolünden geçemez.
• Bazı yer değiştirmeler yakalanmaz. Yan yana duran tek ve çift sıradaki iki hanenin yer değiştirmesi 7T − Ç'yi aralarındaki farkın 8 katı kadar değiştirir; fark 5 ise bu 10'un katıdır. Örneğin ilk iki hanesi yer değiştirmiş olmasına rağmen hem 16000000018 hem de 61000000018 kontrolden geçer.
• Kontrol, numaranın var olduğunu göstermez. 0 ile başlamayan 11 haneli sayıların kabaca yüzde birinin doğrulama haneleri tutar; bu, hiç verilmemiş milyonlarca numara demektir.

Excel'de Kontrol Formülü

Bir listedeki numaraları hızlıca kontrol etmek isterseniz, A1 hücresinde 11 haneli numara metin olarak duruyorsa Türkçe Excel'de 10. haneyi şu formülle hesaplayabilirsiniz:

=MOD((PARÇAAL(A1;1;1)+PARÇAAL(A1;3;1)+PARÇAAL(A1;5;1)+PARÇAAL(A1;7;1)+PARÇAAL(A1;9;1))*7-(PARÇAAL(A1;2;1)+PARÇAAL(A1;4;1)+PARÇAAL(A1;6;1)+PARÇAAL(A1;8;1));10)

Sonuç PARÇAAL(A1;10;1) ile aynı olmalıdır. 11. hane için ilk on hanenin toplamının MOD(…;10) değerini 11. haneyle karşılaştırın. Excel'in MOD işlevi bölenin işaretini aldığından, çıkarma negatif bir sonuç verse bile 0–9 arasında bir değer döndürür. İngilizce Excel'de PARÇAAL yerine MID, noktalı virgül yerine virgül kullanılır.

Numara Neleri Göstermez

Hanelerin doğum yerini, cinsiyeti veya yaşı gösterdiğine dair yaygın bir inanış vardır. NVİ bunun tersini söyler: kişilerin T.C. Kimlik Numaralarında kişinin kim olduğu, cinsiyeti, yaşı, dini ve doğum yeri gibi anlamlı bilgiler yoktur ve bir kişinin numarasından akrabası olan başka bir kişinin kimlik bilgileri elde edilemez. Herkesin hesaplayabileceği kurala bağlı tek kısım doğrulama haneleridir.

Sık Karşılaşılan Hatalar

• Numarayı sayı olarak saklamak: hücre biçimi, sütun genişliği veya dışa aktarma uzun sayıları farklı gösterebilir; numarayı metin olarak saklayın.
• Boşluk ve noktalar: kopyalanan numaralarda boşluk olabilir; karşılaştırmadan önce yalnızca rakamları bırakın.
• Doğrulamayı kimlik kontrolü sanmak: doğrulama haneleri tutan bir numara yine de başkasına ait ya da hiç verilmemiş olabilir.
• Gerçek numaraları test verisinde kullanmak: testlerde araçla oluşturulmuş numaraları kullanın; gerçek numaralar kişisel veridir.

Yazılımda Kullanım

• Numarayı 11 karakterlik bir metin olarak saklayın; aritmetik bir anlamı yoktur.
• Yazım hatalarını yakalamak için girişte kontrol edin; kimliği doğrulamak gerekiyorsa entegre olduğunuz resmî hizmete güvenin. Kontrolden geçmek kimlik doğrulaması değildir.
• Gerçek numaraları URL'lere, kayıtlara, hata raporlarına ve analiz araçlarına koymayın.
• Test verisi için kontrolden geçen, oluşturulmuş numaralar kullanın. Araç bunları tarayıcıda üretir; gerçek bir kişinin numarasıyla tesadüfen aynı olabilecekleri için hiç kimsenin kimliği olarak kullanmayın.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

Kaynak: Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü: T.C. Kimlik No İşlemleri · Son kontrol: 11 Ekim 2026