Türkçe Karakterleri Çevirme ve SEO Uyumlu URL Oluşturma
Web adreslerinde, e-posta adreslerinde ve dosya adlarında Türkçe karakterler çoğu zaman Latin karşılıklarıyla yazılır: ı → i, ş → s, ğ → g. Bu kolay görünür, ama noktasız ı ile noktalı İ, küçük harfe çevirirken programlarda beklenmedik sonuçlar doğurur. Bu rehber Türkçe harflerin nasıl çevrileceğini, diğer dillerin aksanlı harflerini ve bir başlıktan temiz bir URL slug'ı oluşturmayı anlatır.
Türkçe harflerin Latin karşılıkları
Pasaportların makinece okunan satırları yalnızca A–Z harflerini kullanır. Uluslararası pasaport belirtimi ICAO Doc 9303, ulusal harflerin bu satırlarda nasıl yazılacağını gösteren bir tablo içerir; Türkçe harfler için önerisi şöyledir:
| Harf | Karşılığı | Örnek |
|---|---|---|
| Ç ç | C c | Çağrı → Cagri |
| Ğ ğ | G g | Ağaç → Agac |
| I ı | I i | Işık → Isik |
| İ i | I i | İzmir → Izmir |
| Ö ö | O o | Gölcük → Golcuk |
| Ş ş | S s | Şişli → Sisli |
| Ü ü | U u | Üsküdar → Uskudar |
Tablo Ö ve Ü için OE ve UE yazımına da izin verir, ama bu Almanca yazım geleneğidir; Türkçede noktalar yalnızca kaldırılır.
Noktasız ı ve noktalı İ: küçük harf tuzağı
Türkçede dört i harfi vardır: noktalı i ve İ, noktasız ı ve I. Unicode'un genel kuralı ise İngilizceye göredir:
- Genel kuralla I küçük harfte i olur (Türkçede ı olmalı): IŞIK → işik.
- Genel kuralla İ küçük harfte i ile görünmez bir üst nokta işaretine (U+0307) dönüşür: İSTANBUL, "i̇stanbul" olur. Bu fazladan karakter dosya adlarına ve URL'lere karışır, aramaları bozar.
- Genel kuralla i büyük harfte I olur (Türkçede İ olmalı): istanbul → ISTANBUL.
Programlama dillerinin çoğu, dil belirtilmedikçe genel kuralı uygular; JavaScript'te Türkçe kural için toLocaleLowerCase('tr') kullanılır. Slug ve dosya adı üretirken en güvenli yol önce Türkçe harfleri Latin karşılıklarına çevirmek (İ → I, ı → i), sonra küçük harfe geçmektir: İSTANBUL her yerde istanbul olur.
Başlıktan URL slug'ı oluşturmak
Slug, web adresinde sayfayı adlandıran kısımdır. İyi bir slug kısa, küçük harfli ve sözcükleri tireyle birleştirilmiş olur:
| Başlık | Slug |
|---|---|
| İstanbul'da Gezilecek Yerler | istanbulda-gezilecek-yerler |
| Çağrı Merkezi Çalışma Saatleri | cagri-merkezi-calisma-saatleri |
| Kış Lastiği Nasıl Seçilir? | kis-lastigi-nasil-secilir |
- Alt çizgi değil, tire. Google'ın URL yapısı rehberi sözcükler arasında tire kullanılmasını ve uzun kimlik numaraları yerine okunabilir sözcükler seçilmesini önerir.
- Kesme işaretini silin. İstanbul'da, istanbul-da değil istanbulda olur; ek sözcükten ayrılmaz.
- Türkçe karakter neden kaldırılır? Tarayıcılar ı, ş, ğ gibi harfleri adres çubuğunda gösterir, ama kopyalanan bağlantıda bunlar %C4%B1 gibi kodlara dönüşür; Google da ASCII dışındaki karakterlerin URL'de yüzde kodlamasıyla yazılması gerektiğini belirtir.
- Yayımlanmış slug'ı değiştirmeyin. Değiştirmek zorundaysanız eski adresten yenisine kalıcı yönlendirme (301) kurun.
Diğer dillerin aksanlı harfleri
Çoğu aksanlı harf, bir temel harf ile bir işaretten oluşur: é, e ile akut aksandır. Unicode bu yapıyı kaydettiği için işaret kaldırılınca temel harf kalır. Bazı harfler ise temel harften türemez ve kendi yazımına ihtiyaç duyar: Almanca ß → ss, Vietnamca đ → d, Danca ve Norveççe ø → oe ve æ → ae, Lehçe ł → l. Almanca ä, ö, ü harfleri ae, oe, ue olarak yazılır; Türkçe ö ve ü için ise o ve u kullanılır.
Sık sorulan sorular
E-posta adresinde Türkçe karakter kullanılır mı?
Çoğu e-posta sistemi yalnızca Latin harflerini, rakamları ve birkaç işareti kabul eder. Bu yüzden ad ve soyadlar genellikle Türkçe karaktersiz yazılır: Şükrü Çelik → sukru.celik.
ö'yü o mu, oe mi yazmalıyım?
Türkçe sözcüklerde o ve u yazın: Gölcük → golcuk. oe ve ue Almanca yazım geleneğidir; Almanca adlar ve sözcükler için kullanılır.
Metin aynı görünüyor ama karşılaştırınca farklı çıkıyor, neden?
Bir kopyada İ küçük harfe genel kuralla çevrilmiş ve görünmez bir nokta işareti (U+0307) kalmış olabilir, ya da é bir yerde tek karakter, başka yerde e ile ayrı bir aksan olarak saklanmış olabilir. Aksanları kaldırmak veya iki metni aynı Unicode biçimine normalleştirmek eşitler.
Slug ne kadar uzun olmalı?
Sabit bir sınır yoktur. Sayfayı anlatan sözcükleri tutun, gerisini çıkarın; birçok içerik yönetim sistemi de kendi uzunluk sınırını uygular.