อธิบาย Base64, การเข้ารหัส URL และ JWT

การเข้ารหัส (encoding) ไม่ใช่การเข้ารหัสลับ (encryption)

การเข้ารหัสแบบ encoding เปลี่ยนวิธีเขียนข้อมูลเพื่อให้ผ่านช่องทางที่รับได้เฉพาะอักขระบางชุด ใครก็ถอดกลับได้เพราะไม่มีกุญแจเกี่ยวข้อง การเข้ารหัสลับก็เปลี่ยนรูปข้อมูลเช่นกัน แต่มีเพียงผู้ถือกุญแจที่คืนข้อมูลเดิมได้ ส่วนแฮชเป็นอีกเรื่องหนึ่ง คือลายนิ้วมือทางเดียวที่ถอดกลับไม่ได้เลย ตามที่อธิบายไว้ใน อธิบายฟังก์ชันแฮช

Base64 และการเข้ารหัส URL เป็น encoding ส่วน JWT มักมีลายเซ็น ซึ่งพิสูจน์ว่าใครออกโทเค็นและเนื้อหาไม่ถูกแก้ไข แต่เนื้อหาเองถูกเข้ารหัสแบบ encoding เท่านั้น หากค่าใดต้องเป็นความลับ ค่านั้นต้องใช้การเข้ารหัสลับ ไม่ใช่รูปแบบใดในสามแบบนี้

Base64 ทำงานอย่างไร

Base64 อ่านข้อมูลทีละสามไบต์ (24 บิต) แล้วแบ่งเป็นสี่กลุ่ม กลุ่มละหกบิต แต่ละกลุ่มเป็นตัวเลข 0 ถึง 63 และเขียนเป็นอักขระหนึ่งตัวจากชุดอักขระ 64 ตัว ได้แก่ A–Z แทน 0–25, a–z แทน 26–51, 0–9 แทน 52–61 แล้วตามด้วย + และ / คำว่า “Man” แสดงขั้นตอนได้ดังนี้

หากความยาวของข้อมูลเข้าไม่ใช่พหุคูณของสาม กลุ่มสุดท้ายจะถูกเติมให้ครบและทำเครื่องหมายด้วย padding ไบต์ที่เหลือหนึ่งไบต์ให้อักขระสองตัวกับ == ไบต์ที่เหลือสองไบต์ให้อักขระสามตัวกับ = เช่น “Ma” กลายเป็น TWE= และ “M” กลายเป็น TQ==

เพราะทุกสามไบต์กลายเป็นสี่อักขระ Base64 จึงทำให้ข้อมูลใหญ่ขึ้นประมาณหนึ่งในสาม บวกกับการขึ้นบรรทัดใหม่ที่บางรูปแบบแทรกเข้าไป รูปภาพขนาด 3 MB ที่ส่งเป็นไฟล์แนบอีเมลจะเดินทางเป็นข้อความราว 4 MB และรูปภาพที่ฝังในสไตล์ชีตเป็น data URL จะหนักกว่าไฟล์เดิมราวหนึ่งในสาม

คุณจะพบ Base64 ที่ไหน

• ไฟล์แนบอีเมล (MIME) เป็นข้อความ Base64 ที่ตัดบรรทัดละ 76 อักขระ
• Data URL เช่น … ใส่ไฟล์ขนาดเล็กลงใน HTML หรือ CSS โดยตรง
• การยืนยันตัวตนแบบ HTTP Basic ส่ง user:password เป็น Base64 ในส่วนหัว Authorization ซึ่งซ่อนรหัสผ่านได้แค่จากการมองผ่าน ๆ จึงปลอดภัยเฉพาะเมื่อใช้ผ่าน HTTPS
• ใบรับรองและกุญแจ ในไฟล์ PEM เป็น Base64 ระหว่างบรรทัด -----BEGIN …----- และ -----END …----- โดยตัดบรรทัดละ 64 อักขระ
• JSON และ XML ส่งค่าไบนารี เช่น ลายเซ็นหรือภาพขนาดย่อ เป็นสตริง Base64 เพราะไม่มีชนิดข้อมูลไบนารี

Base64URL และ padding

เครื่องหมาย + และ / ของ Base64 มาตรฐานมีความหมายใน URL และพาธไฟล์ ชุดอักขระที่สองคือ Base64URL จึงใช้ - และ _ แทน และมักตัด padding = ออกด้วย เพราะตัวถอดรหัสคำนวณความยาวเองได้ JWT, โทเค็น API จำนวนมาก และชื่อไฟล์บางแบบใช้ Base64URL หากต้องการเปลี่ยน Base64 มาตรฐานเป็น Base64URL ให้แทน + ด้วย -, แทน / ด้วย _ แล้วลบ = ที่ท้ายออก ส่วนการแปลงกลับให้ทำการแทนที่ย้อนกลับ แล้วเติม = จนความยาวเป็นพหุคูณของสี่

Percent-encoding ใน URL

URL มีอักขระได้เพียงชุดจำกัด และบางตัวในนั้นกำหนดโครงสร้างของที่อยู่ ได้แก่ / และ ? แยกพาธกับคิวรี, & และ = แยกพารามิเตอร์ และ # เริ่มต้นแฟรกเมนต์ เมื่อค่าใดมีอักขระเหล่านี้ หรือมีอักขระใดก็ตามที่อยู่นอก ASCII ค่านั้นจะถูก percent-encode คือทุกไบต์ในรูป UTF-8 จะเขียนเป็น % ตามด้วยเลขฐานสิบหกสองหลัก “café” กลายเป็น caf%C3%A9 เพราะ é คือสองไบต์ C3 A9 ส่วนอักษรไทยหนึ่งตัวใช้สามไบต์ใน UTF-8 จึงกลายเป็นสามชุด เช่น “ก” กลายเป็น %E0%B8%81

ตัวอักษร ตัวเลข และ - . _ ~ ไม่ต้องเข้ารหัสเลย อักขระต่อไปนี้ก่อปัญหาบ่อยที่สุด

ให้เข้ารหัสแต่ละค่าแยกกัน แล้วจึงประกอบ URL ใน JavaScript encodeURIComponent ทำเช่นนี้กับค่าเดียวและเข้ารหัส / ? & = # ด้วย ขณะที่ encodeURI มีไว้สำหรับที่อยู่ทั้งหมดและปล่อยอักขระเหล่านั้นไว้ตามเดิม การใช้ encodeURI กับค่าเดียวเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของสตริงคิวรีที่เสีย

เครื่องหมายบวก ช่องว่าง และการเข้ารหัสซ้ำ

ฟอร์ม HTML ส่งช่องข้อมูลเป็น application/x-www-form-urlencoded ซึ่งช่องว่างกลายเป็น + แต่ในไวยากรณ์ URL ทั่วไป + เป็นแค่เครื่องหมายบวก ดังนั้นการค้นหา “C++” ที่ส่งเป็น q=C++ จะไปถึงเซิร์ฟเวอร์ที่ถอดรหัสข้อมูลฟอร์มเป็น “C” ตามด้วยช่องว่างสองช่อง ค่าที่ถูกต้องคือ q=C%2B%2B เมื่อคุณถอดรหัสสตริงคิวรีด้วยตนเอง ให้ตรวจก่อนว่าสร้างขึ้นด้วยกฎใด

การเข้ารหัสซ้ำเกิดขึ้นเมื่อค่าที่เข้ารหัสแล้วถูกเข้ารหัสอีกรอบ %20 กลายเป็น %2520 เพราะ % เองกลายเป็น %25 หากคุณเห็น %25 ตามด้วยเลขฐานสิบหกสองหลักใน URL แสดงว่ามีขั้นตอนหนึ่งในสายงานที่เข้ารหัสสองครั้ง ให้ถอดรหัสหนึ่งครั้งแล้วหาว่าขั้นตอนที่เกินมาอยู่ตรงไหน

JWT มีอะไรอยู่ข้างใน

JSON Web Token (JWT) ส่งข้อความยืนยัน (claim) เช่น ผู้ใช้เป็นใครและโทเค็นใช้ได้ถึงเมื่อใด จากระบบที่ออกโทเค็นไปยังระบบที่รับ รูปแบบที่มีลายเซ็นซึ่งพบบ่อยประกอบด้วยสามส่วน Base64URL ที่คั่นด้วยจุด ได้แก่ ส่วนหัว เพย์โหลด และลายเซ็น เมื่อถอดรหัสแล้ว สองส่วนแรกเป็น JSON ธรรมดา

Header:  {"alg": "HS256", "typ": "JWT"}
Payload: {"sub": "user-42", "role": "editor", "iat": 1767225600, "exp": 1767229200}

มาตรฐาน (RFC 7519) กำหนด claim ที่ลงทะเบียนไว้จำนวนหนึ่ง และแอปพลิเคชันเพิ่ม claim ของตนเอง เช่น role ด้านบน

เพราะเพย์โหลดถูกเข้ารหัสแบบ encoding เท่านั้น ใครก็ตามที่ถือโทเค็นจึงอ่านได้ อย่าใส่ข้อมูลส่วนบุคคลหรือความลับ และทำให้โทเค็นมีขนาดเล็ก เพราะโทเค็นถูกส่งไปกับทุกคำขอ และเซิร์ฟเวอร์จำนวนมากจำกัดขนาดของส่วนหัวคำขอ

มีลายเซ็นไม่ได้แปลว่าเป็นความลับ: JWT ถูกตรวจสอบอย่างไร

ลายเซ็นคำนวณจากส่วนหัวและเพย์โหลด สำหรับ HS256 ผู้ออกและผู้รับใช้ความลับร่วมกันหนึ่งค่าและใช้ HMAC กับ SHA-256 สำหรับ RS256 หรือ ES256 ผู้ออกลงนามด้วยกุญแจส่วนตัว และผู้รับตรวจด้วยกุญแจสาธารณะที่คู่กัน ผู้รับจึงสร้างโทเค็นเองไม่ได้

เซิร์ฟเวอร์ที่รับโทเค็นต้องตรวจลายเซ็นด้วยอัลกอริทึมและกุญแจที่คาดไว้ และตรวจ exp, nbf, iss และ aud ก่อนจะเชื่อ claim ใด ๆ การถอดรหัสเพียงอย่างเดียวแบบที่เครื่องมือของ LeedyBox ทำ ข้ามขั้นตอนเหล่านี้ทั้งหมด มันแสดงว่าในโทเค็นมีอะไร ไม่ได้บอกว่าโทเค็นเป็นของจริงหรือไม่ ไลบรารีควรปฏิเสธอัลกอริทึม “none” ซึ่งหมายถึงโทเค็นที่ไม่มีลายเซ็นด้วย เว้นแต่ตั้งใจรับโทเค็นที่ไม่มีลายเซ็นจริง ๆ หากต้องซ่อนเนื้อหาเอง โทเค็นจะถูกเข้ารหัสลับ (JWE) และประกอบด้วยห้าส่วนที่อ่านไม่ได้หากไม่มีกุญแจ

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้

คำถามที่พบบ่อย